500 bat manifestari erail dituzte eta 10.000 pertsona baino gehiago atxilotu dituzte. Hori da, hain zuzen ere, urtarrilaren 11n Iran zeharkatzen ari den eta Mullah-en erregimena soken kontra jarri duen herri altxamenduaren balantze errepresiboa. Matxinadak, gizarte osoa zeharkatzen ari denak, ondorio kolosalak ditu Ekialde Hurbilarentzat eta munduarentzat, munduko hegemoniarengatik Txina eta AEBen arteko borroka gogortu den une honetan.
AEBek Venezuelan egindako esku-hartze militarrarekin eta ezagutu ditugun berehalako garapenekin gertatu zen bezala, Irango gertaerak aztertzeko garaian klase-ikuspegi internazionalista hartu behar dugu, bloke inperialista ezberdinen maniobra eta propagandaren aurrean alternatiba sozialista bat eraikiz.
Ezaguna denez, protestak joan den abenduaren 28an hasi ziren, Teherango Bazar Handiko merkatariak, historikoki Mullah-en erregimenari babes handiena eman dion sektore soziala, hiri horretako kaleetara atera zirenean prezioen gorakadaren eta moneta nazionalaren, errialaren, debaluazio meteorikoaren aurka protesta egiteko. Milaka merkatari agertzeak berehala animatu zituen aurreko mobilizazioetan paper garrantzitsua jokatu zuten beste sektore batzuk, batez ere gazteak eta emakumeak, protestak eskala nazionalera zabalduz. Hainbat txostenen arabera, manifestazioek su hartu dute 31 probintziatan banatutako 100 hiritan baino gehiagotan.
Kaleetako liskarren gogortasunak, non manifestari armatuak polizia indarrei erantzuten ikusi ahal izan diren, 2022ko altxamendutik aurrerapauso bat eman dela adierazten du. 2022an Mahsa Amini gazte kurdua hijaba behar bezala ez eramateagatik polizia moralak atxilotu zuen eta hauen "zaintzapean" hil zen. Orduko herri altxamenduaren aurka segurtasun indarrek egindako errepresioa ere oso bortitza izan zen, 550 pertsona baino gehiago erail eta 20.000 atxilotu baitzituzten.
Egungo matxinadaren indarra alde desberdinetatik elikatua izan da. Alde batetik, erregimena kontzesio batzuk egiten saiatu zen, animoak baretzen saiatzeko. Adibidez, 71 milioi pertsonari hilean 7 dolarreko subsidioa ordaintzea bizitzaren kostuari aurre egiteko. Baina kontzesio hori, inflazioa puztuta dagoenean irrigarria, limosna gisa ikusi zuten eta are gehiago piztu zuen protesta.
Kaleetan mobilizatzen diren ehundaka mila pertsonen amorrua urte askotan sufritu behar izan dituzten gabezia, atzerakada sozial eta oinarrizko eskubide demokratikoen errepresio latzak elikatu dute. Izan ere, gazteen artean, Mullah-en erregimen kapitalistaren “balio” erlijioso eta fundamentalistekiko atxikimendua oso eskasa da, gobernu-ustelkeriaren aurkako jarrera orokorraren aurrean. Gero eta gehiago, diktadura teokratikoaren oinarri soziala estutu egin da eta Gobernua aparatu militarra eta poliziala beste laguntzarik gabe geratzen ari da.
Txinarekin duen aliantzak ez du lortu Irango kapitalismoaren krisia geldiaraztea
Azken hamabost urteetako astindu guztiek Irango kapitalismoaren krisi sakona dute sorburu, eta Txinarekiko aliantza politiko eta ekonomikoak ez du lortu krisi horri buelta ematea.
Alde batetik, petrolioaren prezioen jaitsierak, bestetik, inperialismo estatubatuarrak ezarritako zigorren gogortasunak, eta faktore horiei Irango burgesiaren izaera parasitarioak, Mulekin irmoki lerrokatua, muturreko egoera batera eraman du. Klase menderatzailearen irabaziak zaintzeko, Mullah-en erregimenak krisia biztanleriari ordainarazten jarraitzen du, etengabeko murrizketa sozialen eta haien bizi baldintzen aurkako erasoen politikarekin, ezinbestekoa gainera baliabide ikaragarriak kontsumitzen dituen Estatu poliziakoa sostengatzeko.
AEBek ezarritako zigorrek kalte handia eragiten badute ere, Irango ekonomiak denbora asko darama estankatuta. Munduko Bankuaren datuen arabera, bere BPGa %4,4 murriztu daiteke 2025ean, 2024an %0,6 jaitsi ondoren. Kontuan hartuta Irango ekonomia guztia India, Errusia eta Txinaren inguruan berregokitu dela, zigorrak onartzen ez dituzten eta Teheranek esportatzen duen petrolioaren %80a bere gain hartzen duten herrialdeak izanik, prezioen jaitsierak aurrez aurre kolpatu du: 2023an upela 100 dolarretan saltzetik gaur egun 55 dolarretan saltzera pasatu da. Horri % 8 inguruko deskontuak gehitzen badizkiogu, bere bazkide komertzialek eros dezaten beharrezkoa direnak (batez ere Txinak), honek guztiak esan nahi duen diru-sarreren galera izugarria neur dezakegu.
Urteak dira Iranek bere ekonomian sartzen diren dolarren murrizketa esponentziala jasaten duela, eta hori da bere moneta nazionalaren debaluazio basatiaren eta populazioak pairatzen duen hiperinflazioaren atzean dagoena. Azken emaitza: 2025eko azarotik, truke-tasa dolar bakoitzeko 600.000 errialekoa zen merkatuan, eta, 2026ko urtarrilean, dolar bakoitzeko 1,4 milioi errialekoa da, hau da, balioaren ia % 75eko jaitsiera. Inflazio ofizialaren tasak %40 inguruko igoera adierazten badu ere, eguneroko bizitzan funtsezko produktuen prezioak bikoiztu edo hirukoiztu egin dira.
Dibisen diru-sarrerek behera egin zutenez eta Estatuaren defizita handitu zenez, Gobernuak austeritate eta murrizketa politika ezarri zuen 2024-25ean, egoera larriagotuz. 2026-27ko aurrekontuak, enpresa txiki eta ertainei zerga igo eta funtzionarioei eta pentsiodunei soldatak murriztu zizkienak, herritarren haserreak gainezka egitea eragin du, eztanda sozial honetarako baldintzak sortu dituzten beste faktore batzuekin bat eginez: energia-krisi kronikoa, azpiegitura elektrikoetan egindako inbertsio baxuaren ondorioz; inbertsio falta horrek itzalaldiak eragin zituen herrialde osoan zehar, eta produkzio-ahalmena murriztu zuen; lehortea ere etengabea da, klima-krisiaren ondorioz; honek Gobernua herrialdearen hiriburua, Teheran, ur-hornidura bermatzeko egokiagoa den beste kokaleku batera aldatzea pentsatzera eraman du.
Iran funtsezko aliatu estrategikoa da Txinarentzat, eta harekin 400.000 milioi dolarreko inbertsioak sinatzera iritsi da datozen hamar urteetarako Bere petrolio hornitzaile garrantzitsuenetako bat da eta mundu mailako hegemoniaren aldeko borrokan, eragin-eremuen banaketan, Irango Gobernuaren erorketa eta AEBen interesekiko otzana den beste batekin ordezkatzea kolpe latza izango litzateke Txinarentzat.
Egoera honen atzean gertaera objektibo bat nabarmendu behar da. Txinarekin ehundutako loturek ez dute Irango herriaren egoera arindu, eta horrek erantzun egiten die, beste behin ere, Asiako erraldoia “merkatu-sozialismo” dinamiko eta herriekiko solidario batek gidatzen duen potentzia ez-inperialista gisa aurkeztu nahi duten guztiei. Egungo atsekabe seismoa ere bere sudurretatik harago ikusi nahi ez duen eta Venezuelako gertaerekin bere bizitzako harridura eraman berri duen ezker honi emandako erantzuna da, zeinen konplize pasiboak izan diren Txina eta Errusia.
Mullah-en erregimenaren eta mendebaldeko inperialismoaren esku-hartzearen aurkako irtenbide sozialista baten alde
Venezuelaren aurkako eraso inperialista eta Nicolas Maduroren bahiketa gertatu eta denbora gutxira, Trumpek berriz ere mehatxu egin zion Irango Gobernuari: “Manifestari baketsuak bortizki hiltzen baditu, Amerikako Estatu Batuak haiek erreskatatzera etorriko da”, esanez “ekiteko prest” zegoela. Hau guztia, Israelgo eta AEBetako indarrek, 12 eguneko gerran, Irango instalazio nuklearrak bonbardatu eta Gazan ehunka mila palestinar hil dituen genozidio baten protagonista izan eta zazpi hilabetera.
Komunista iraultzaileok irmoki arbuiatzen ditugu Iranen esku-hartze inperialistarako planak, baita CIAko eta Mossadeko agenteek herrialdearen barruan mobilizazio horiek beren interes politiko eta geoestrategikoetara bideratzeko egindako jarduerak ere. Era berean, Sha-ko dinastia berrezartzeko eskaera berriro ere altxatu duen kanpoko eskuineko oposizioaren instrumentalizazio saiakeren aurka agertzen gara. Inperialismo estatubatuarra eta Iranen dituen morroiak herriaren etsai amorratuak dira, beraz, ezin da onartu indar erreakzionario hauei inolako kolaborazio edo babesik, zuzenekoa edo zeharkakoa.
Trumpen adierazpenek, gainera, Mullah-en erregimenari errepresioa sakontzeko justifikazio gisa balio izan diote, manifestariei erregimenaren etsaiekin bat egitea leporatuz. Baina herritarrak beldurtu beharrean, adierazpen ofizialek are gehiago piztu zituzten animoak eta mobilizazioak.
Irango Gobernu teokratikoak ez du aurrerakoia den atomo bat bera ere, modu oldarkorrean defendatzen ditu Irango burgesiaren interesak eta funtzionario kasta baten pribilegioak nonahiko estatu aparatu batean, non armadako agintariek, eta bereziki Iraultzaren Zaindari deiturikoek, beren mesedetan ustiatzen dituzten herrialdeko baliabideak, haien kontrolpean mantenduz, estatu baten barruan dagoen Estatu bat bezala, hala nola petrolioa, dibisen merkatua, komunikabideak, armagintza, ingeniaritza edo eraikuntza.
Datozen asteetan ikusiko dugu mugimenduak matxinada izaera hartzen duen, edo erregimenak hau kontrolatzea lortzen duen sarraski odoltsu batekin. Irango langile klaseak, bere sektore aurreratuenek eta abangoardiakoek, klase independentzia politika bat altxatu behar dute: inperialismo iparramerikarraren esku-hartze mehatxuak arbuiatu, hau gauzatuz gero herrialdea Sha-ren azpiko garai kolonialistara atzeratzea ekarriko lukete eta. Eta, bestetik, ulertu Mullah-en erregimena herriaren mesedetan garaitzeko modu bakarra iraultza sozialistaren banderapean boterea hartzea eta kapitalismoa eraistea dela. Honek 1979an etendako korapiloa birlotuko luke, eta bultzada bikaina litzateke Ekialde Hurbileko zein mundu osoko herri zapalduentzat.
