Langile eta nekazarien matxinadaren indarrak Rodrigo Pazen oligarkia eta inperialismo estatubatuarraren Gobernu txotxongiloaren irteera exijituz, klase menderatzailea soken kontra mantentzen du. Armada, polizia eta talde faxisten errepresioaren bidez masak kikiltzeko saiakera guztiak garaituak izan dira. 45 egun baino gehiagoz, asanblada eta kabildo jendetsuak, manifestazioak eta errepide masiboen blokeoak herrialde osoan zehar zabaltzen dira.
Zapalduen indarra eta azkeneraino borrokatzeko determinazioa
Astelehenean, ekainaren 8an, Pazek salbuespen-egoera aldarrikatu zuen, eta Parlamentuak premiazko prozeduraz berretsi zuen igandean, ekainaren 7an. Hori aplikatuz gero, 90 eguneko greba eta manifestazioa bezalako eskubide demokratikoak bertan behera geratuko lirateke, eta militarrei eta poliziei erabateko zigorgabetasuna emango litzaieke protestak erreprimitzeko.
Baina mugimenduaren indarra hain da handia, non oraingoz klase menderatzaileak ez duen praktikan jarri, eta hori bere burua Komite Zibiko izendatu dutenen presioek, berez oligarkiak armatutako eskuin muturreko indarrek, eta burgesiako hainbat politikarik, Tuto Quiroga presidente ohiak kasu, oihuka eskatzen duten arren.
Gobernuari erantzunez, ekainaren 10ean 50.000 langile eta baserritar baino gehiago La Pazeko kaleak hartzen ari ziren “Fuera Paz, o renuncias o te echamos” oihukatuz, armada eta poliziaren errepresio gogorrari aurre eginez. Hiri askotan, kabildo irekietan eta milaka parte-hartzailerekin egindako asanbladetan, Gobernuari ultimatuma ematea bozkatzen zuten. Eta agintariei exijitzen zieten Central Obrera Bolivianak (COB) aste batzuk lehenago teorian onartu zuen greba orokor mugagabea gauzatu eta zabaltzea. Colquiri eta Huanuni ustiategi enblematikoetako meatzariek beren lantokiak geldiaraztea eta La Pazera joatea eskatzen zuten, eta ekainaren 13an, larunbata, Meatze Federazioaren afiliatuek euren idazkari nagusiari haserrea adierazi zioten traidore oihua eginez, Pazen aurkako azken manifestazioa ez babesteagatik uko egitea eskatuz.
Lerro hauek idazten ari garen bitartean, COBeko buruzagiek eta FEJUVE bezalako beste auzo eta nekazari erakunde batzuek negoziazio proposamenak onartzeko aukera planteatu dute, hilabete baino gehiago etengabeko mobilizazioen ostean “nekea” eskatuz. Baina masa-mugimendua nekatzen duen gauza bakarra da ez dagoela estrategia argi eta irmorik buruzagi horien aldetik borroka garaipenera eramateko eta borroka hori desaktibatu nahian behin eta berriz egiten dituzten maniobretan.
“Insurrección en Bolivia: ¡Fuera Paz! Todo el poder a los obreros y campesinos”[1] gure aurreko artikuluan azaltzen genuen bezala, borroka irekiko aste hauetan masen kontzientziak izugarrizko aurrerapausoa eman du.
Krisi ekonomikoak, ustelkeriak eta Rodrigo Pazen Gobernua enpresa handi eta multinazional inperialisten mende egoteak bultzatuta, eta haien erantzun errepresiboak bultzatuta, aldarrikapen partzialak eskatzen zituzten hasierako manifestazioak eta murrizketa sozialak kentzekoak, izaera iraultzaileko altxamendu bihurtu dira. Eta altxamendu horren aldarrikapen nagusia Gobernua botatzea da, eta horri buruzko inolako negoziaziorik ez onartzea.
Maiatzaren 1ean, COBren batzorde nazionalak greba orokor mugagabearen deialdia bozkatu zuen. COBek Gobernuarekin urtarrilean sinatu zuen akordioa dela-eta oinarrien artean kritika eta atsekabe ugari jasan ondoren hartu zen erabaki hori. Akordio horren ondorioz, 2025eko azaroan eta abenduan gobernuaren murrizketa planen aurka herrialdean egiten ari ziren manifestazio jendetsuak bertan behera utzi ziren, eta Pazi aukera handia eman zitzaion horiek geldiarazteko.
COBeko buruzagiek modu kalkulatu eta erretorikoan hartu zuten greba mugagabearen ebazpena, presioa arintzeko modu gisa, baina greba gauzatzeko inolako konfiantzarik gabe. Ez zuten inolako planik bultzatu lantokietan greba eztabaidatu eta bozkatzeko, ezta herri, eskualde eta nazio mailan koordinatzeko komiteak aukeratzeko ere. Burokrazia baten maniobrak, ekimena hiltzen utzi nahi zutenak, bestelako ondoriorik gabe.
Kalkuluak kalkulu, gertaerak bumeran bat bezala bueltatu dira agintariek kontra. Haserre-eztanda berehala lehertu zen milaka langile, gazte eta nekazariekin, paroa azpitik bultzatzeko zeregina euren eskuetan hartu zutenak, euren klase senean eta 2003, 2005 eta 2019ko altxamendu iraultzaileen esperientzian oinarrituz.
El Alton eta beste hainbat herritan auto-deituriko kabildoak osatu ziren, jendetsuak, puntu estrategikoetan errepideetako blokeoak antolatzeko, eta komiteak aukeratu zituzten horiei eusteko eta zabaltzeko, eta biderkatzea lortu dute: dagoeneko 100 baino gehiago dira Boliviako lurralde osoan.
Maiatzaren 6an, borrokaren tamaina eta erradikalizazioa ikusita, COB, FEJUVE eta Tupac Katari eta CSUCTB nekazarien erakundeek “Pacto de No Traición” sinatu zuten, eta konpromisoa hartu zuten bakoitza bere aldetik ezer ez negoziatzeko, ezta aktibisten abalik gabe ere. Tupac Katariko buruzagi batek aitortzen zuen bezala “la gente nos ha rebasado, ya está cansada de este gobierno y el pedido único de las 20 provincias es la renuncia de Rodrigo Paz”.
Ordutik, aktibistek buruzagiek “negoziazio-mahaietara” joateko egindako saiakera bakoitza eragotzi egin dute, Pazek berak eta Lara lehendakariordeak proposatutako mahaiak, Eliza Katolikoa eta beste figura batzuk “bitartekari” gisa eskainiz, eta euren ekintza zuzenaren bidez hanka artean buztanarekin atzera eginarazi diete poliziari, armadari eta blokeoak altxatzen saiatu diren banda faxistei.
Boterea hartzeko estrategia iraultzailea
Trumpen Administrazioak, Boliviako kapitalistek eta kontinente osoko oligarkiek Pazen planak babestea erabaki dute. Pete Hegseth Gerra idazkariak adierazi zuenez, “Bolivia no debe caer presa del dominio narcoterrorista” eta Marco Rubiok “legez kanpoko blokeoei” aurre egiteko “laguntza logistikoa” areagotuko zuela iragarri zuen. Latinoamerikako eskuin eta ultraeskuineko hamaika gobernuek, martxoaren 7an “Ameriketako armarria Washingtonekin” osatu zutenek, adierazpen bateratua sinatu zuten blokeoak zatazteko ,“dirigidos a subvertir el orden constitucional y desestabilizar al gobierno democráticamente elegido de Bolivia”.[2]
Trumpentzat, bere txotxongilo bolibartarraren erorketa, presidentziara iristeko sei hilabete falta direnean, kontinentean dituen interes hegemonikoen aurkako kolpe gogorra izango litzateke, eta oso une delikatuan iritsiko litzateke, Iranen aurkako porrotaren eta AEBetan bertan ICEren eta bere erregimen totalitarioaren aurka egindako mobilizazio masiboen ondoren. Baina, batez ere, masen garaipen batek Bolivian kontinente osoko klase borrokan eragin ikaragarria izango luke, Perun, Kolonbian eta Argentinan ere antzeko masa mugimenduak animatuz
Boliviako eta nazioarteko hedabide burgesek asteak daramatzate errepresiorako bidea prestatzen, blokeoen aurkako gorroto kanpaina histeriko bat piztuz, “narkoak eta atzerriko herrialdeek finantzatutako terroristek” antolatzen dituztela diotenak, eta ospitaleetan elikagai, oxigeno eta sendagai faltagatik bizitza arriskuan duten pertsonen ustezko kasuak argitaratuz... baina proiektatu nahi duten tonu mehatxagarri eta itxurazko batasunpean, zalantzak eta desadostasunak azaleratzen ari dira. The Economist-ek ohartarazten zuen bezala, aurreko matxinadak gogoratuz: “Gonzalo Sánchez de Lozada presidenteak 2003an El Altoko blokeoak garbitzeko soldaduak bidali eta dozenaka zibil hil zirenean, greba orokor bat piztu zen, eta horrek bere ukoa eta erbestea ekarri zituen. Horrek Paz jauna kezkatzen du ziurrenik”. [3]
Latinoamerikako ezker erreformistaren buruzagi batzuk hartutako jarrera ere azpimarratu behar da. Masen matxinada betean, Brasilgo presidente Lulak babesa eman dio Pazi, herrialdeak bizi duen krisiaren errua manifestariei egotziz eta negoziazioa babestuz. [4] Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak manifestarien aurkako errepresioa salatu zuen, baina Pazi elkarrizketarako deia egin zion, bere burua eskainiz “kaosa” saihesteko bitartekari gisa. [5]
Erabaki horien guztien helburua krisi iraultzailea odol-bainu bat hartu beharrik gabe indargabetzea da, Bolivian zein Latinoamerika osoan sarraskia eragin lezakeen shockak ondorio kalkulaezinak izan bailitzake.
Borrokan ari diren masek, jakina, oso bestelako ikuspegia dute. Badakite Boliviako kapitalismoaren azpian ez dagoela bere arazorik oinarrizkoenak konpontzeko inolako aukerarik eta Pazen Gobernuaren promesak gezur apainduak direla. Urte hauetako desengainu politikoak eta gero, MASeko gobernu erreformistek porrot egin ondoren frustrazioak izan dituzte, eta horrek zuhurrago eta errealistago bihurtu ditu. Horregatik, altxamendu honen protagonista diren langile eta nekazarien gehiengo zabal batek ulertzen du edozein negoziazio desmobilizazioa eragiteko fartsa bat izango dela, badakite garaipen bat lortzeko unea orain dela, eta euren arazoen irtenbide bakarra oligarkia garaitzea eta logika kapitalistarekin hautsiko duen langile eta nekazarien Gobernua konkistatzea dela.
Boliviako krisiak mahai gainean jarri du, beste behin, boterearen auzia. Herri-altxamenduak -eta hura gidatzen duen langil- eta nekazari-abangoardiaren jarrerak- senez uko egin dio buruzagi askoren estrategia derrotistari. Orain, abangoardia horrek eta bertan parte hartzen duten erakunde iraultzaileek neurri zehatzak proposatu behar dituzte mobilizazioa aurrera eramateko, eduki sozialista emanez. Hau da inpasse hau hautsi eta garaipena lortzeko gakoa: asanbladak, kabildoak eta blokeo komiteak koordinatu eta bateratzea asanblada iraultzaile nazional handi batean, delegatu hautagarri eta errebokagarriekin.
Asanblada iraultzaile bateratu horrek determinazio osoz onartu beharko luke ekintza plan bat greba mugagabea herrialdeko azken bazterreraino bultzatzeko, mobilizazioen autodefentsa antolatu poliziaren, armadaren eta talde faxisten errepresioari aurre egiteko, eta enpresak langileen kontrolpean hartu eta okupatzea proposatu.
Ekintzan urrats erabakigarria ematea izan beharko luke helburu, langile klasearen eta nekazarien boterea finkatu eta sendotzeko perspektibarekin, eta burgesiaren aurkako borroka aurrez aurrekoa prestatzea. Hori lortzeko, Boliviako ehunka mila langile eta zapaldu mobilizatu eta irabazi behar dira, eta, horretarako, biztanleriaren asmo sakonekin konektatzen duen programa bat ere azaldu behar da.
Aurretik pilatutako esperientzietatik abiatu behar duen programa, MASen erreformarik gabeko erreformismoa barne. Eta funtsezko gaiei heldu behar diela: lurraren eta enpresa agroindustrialen desjabetzea, meatze partzuergo eta hidrokarburoen desjabetzea, banka eta monopolio inperialisten desjabetzea, langile klasearen eta nekazarien kontrol eta kudeaketa demokratikoaren pean. Horrela bakarrik jarri ahal izango da martxan langabeziaren eta soldata miserableen aurkako txoke-plan bat, osasunaren, hezkuntzaren eta etxebizitza publikoaren defentsan, eta erregimen kapitalistak iraunarazten dituen emakumeen aurkako indarkeriaren eta herri indigenen aurkako arrazakeriaren aurka.
Jakina, horrelako zerbait ez da erraza. Baina Boliviako masen tradizio iraultzaileak mahai gainean jarri dira berriro. Milaka zapaldu altxatzen direnean eta erronka honen protagonista direnean, ez du inolako zentzurik gure klasea politikoki desarmatzen duten doktrina-eskemak planteatzeak. “Prozesu konstituziogile” baten kantinela zaharrarekin berriro itzultzea oso akats larria da. Zer zentzu du Asanblada Konstituziogile bat planteatzeak, Aske eta Subiranoa esan arren -parlamentarismo burgesaren molde bat dela- masak langile boterearen enbrioiak garatzen ari direnean eta aukera erreala dagoenean asanblada iraultzaile batean bateratzeko langile Gobernu baten alde borrokatzeko? Bistan da ez duela inolako zentzurik. Ikuspegi horrek potentzial iraultzaile guztia desegiten du, eta, praktikan jarriz gero, mugimenduaren porrota ekarriko luke, bitarteko parlamentarioen bidez, Txilen 2019ko urriko matxinadaren ondoren gertatu zen bezala.
Gertatzen dena gertatzen dela, mugimendu hau nola amaitzen den gorabehera, Bolivian eta Latinoamerikan iraultza sozialistaren potentziala ekintzetan frogatu da. Faktore subjektiboarekin uztartu behar den potentziala, hau da, klase borrokak inposatzen dituen zeregin historikoen mailan alderdi iraultzaile bat sortzearekin. Eta ez dago denbora galtzerik.
- [1] Insurrección en Bolivia: ¡Fuera Paz! ¡Todo el poder a los obreros y campesinos!
- [2] Declaración conjunta de los miembros del Escudo de las Américas
- [3] Manifestantes controlan la capital de Bolivia desde hace un mes
- [4] Brasil enviará ayuda humanitaria a Bolivia y pide a los actores priorizar el diálogo
- [5] Pdte. Petro se ofrece a mediar en la crisis de Bolivia y llama al presidente Rodrigo Paz a recordar el legado de su padre
